Respect, het nieuwe schooljaar begint in Wijhe
Capellenborg in Wijhe
Voor de vierde keer werd ik uitgenodigd door de Capellenborg in Wijhe. Een bijzonder fijne school, waar het nieuwe schooljaar al jaren begint met een thema dat eenvoudig klinkt, maar veel omvat: Respect.
Nog voordat de gastles begon, stond ik bij de ingang van het lokaal. Iedere leerling die binnenkwam, gaf ik een hand en ik maakte kort kennis. De één deed dat heel vanzelfsprekend, de ander wat aarzelend. Eigenlijk begon daar het thema van de dag al. Want wat betekent respect? Hoe laat je een ander merken: ik zie jou?
Die donderdag gaf ik vier gastlessen aan tweedejaarsleerlingen van havo, kader en de theoretische leerweg, waar mavo bij zit. Mijn vraag aan hen was:
Wat heeft mijn familiegeschiedenis met respect te maken?
Een geschiedenis die nog vrijwel onbekend is
Al snel merkte ik dat het koloniale en slavernijverleden voor veel leerlingen nieuw was. Zelfs het begrip kolonie vroeg soms om uitleg. Waar lagen de Nederlandse koloniën? Was er alleen slavernij in de Amerika’s ? En hoe waren Nederland en Suriname eigenlijk met elkaar verbonden?
Met een kaart, gecreëerd door mijn echtgenoot Bert, liet ik zien dat de Nederlandse koloniale geschiedenis zich niet alleen in de West, maar ook in de Oost afspeelde.
Daarna bracht ik het grote verhaal terug naar één familie: mijn eigen familie.
De leerlingen zagen het doopregister uit Regensburg waarin mijn overgrootvader Johann Matthias Karg voorkomt. Ze zagen het manumissieregister waarin ik Jacoba Jaspis en haar kinderen terugvond. Oude documenten, moeilijk leesbare letters en namen uit de negentiende eeuw. Maar achter die namen zaten mensen en levens.
En uiteindelijk leidde die geschiedenis naar mijn eigen grootouders en mijn vader, en daarmee naar mij.
Voorwerpen vertellen verhalen
Niet alleen documenten vertellen geschiedenis. Ook voorwerpen doen dat.
De educatiekoffer ging open. Katoen, kalebassen, kaurischelpen en specerijen kwamen tevoorschijn. De leerlingen konden kijken, vragen stellen en ontdekken dat achter een alledaags product een veel groter verhaal kan schuilgaan.
Op een van de foto’s van die dag staan leerlingen rondom de geopende Educatiekoffer. Dat beeld zegt voor mij veel. Geschiedenis staat daar niet meer alleen op een scherm of in een schoolboek. Ze kunnen er letterlijk dichtbij komen.
Ik vertelde ook over de reizen die ik samen met Bert naar Suriname maakte. Over de Vredenburgerkreek, waar de plantage Johanna en de Zwarigheid lag en waar mijn overgrootvader plantagedirecteur was. En over de ruïnes van een katoenplantage die wij bezochten.
Een stukje katoen uit een educatiekoffer krijgt een andere betekenis wanneer je weet welke menselijke geschiedenis eraan verbonden is.
Van de West terug naar Overijssel
Aan het einde bracht ik de leerlingen weer terug naar hun eigen provincie.
In Zwolle ligt het graf van Lepejou. Bert en ik bezochten die plek samen en Bert maakte er de foto die ik de leerlingen liet zien. Lepejou verbindt Overijssel met de koloniale geschiedenis in de Oost.
Zo kwam de kaart uit het begin van mijn gastles weer terug: West én Oost. En werd zichtbaar dat het koloniale en slavernijverleden niet alleen een geschiedenis is van gebieden duizenden kilometers hiervandaan. Ook in Overijssel zijn de sporen ervan te vinden.
Vijfenveertig minuten
En toen bleek opnieuw hoe snel vijfenveertig minuten voorbij kunnen gaan.
De belangstelling was er. Er kwamen reacties en vragen. Maar wanneer zoveel van deze geschiedenis voor leerlingen nieuw is, moet je eerst woorden uitleggen en verbanden leggen voordat je verder kunt.
Alleen bij de eerste groep lukte het daarom om de schriftelijke afsluitende opdracht te doen.
Wat uit deze gastles is jou het meest bijgebleven? Waarom juist dit? Respect betekent voor mij …
Thuis legde ik de blaadjes naast elkaar. Ieder blaadje bevatte de gedachten van een leerling over wat hij of zij had gehoord en over wat respect betekent.
Een leerling schreef:
“Respect is dat je met liefde handelt.”
Een ander schreef dat respect betekent:
“Dat je anderen niet beoordeelt.”
Misschien lag in die antwoorden wel het antwoord op de vraag waarmee ik mijn gastles was begonnen.
Wat heeft mijn familiegeschiedenis met respect te maken?
De geschiedenis kennen betekent ook luisteren naar de verhalen van mensen die vóór ons leefden. Hen niet alleen zien als aantallen of als woorden in een geschiedenisboek, maar als mensen met een naam, een familie en een leven.
En misschien begint respect precies daar: bij het zien van de ander als mens.
